Konar ve göçerler hakkında konuşurken aslında Osmanlının kuruluşuna bakmak gerekiyor. Osman Bey’in Kayı boyundan gelmesi tesadüfi değil, bu devletin DNA’sında göçebe hayat vardı. Yazın dağlara çıkan ancak kışın aşağılara inen Türkmen aşiretleri, sadece hayvan beslemezlerdi. Devletin askeri gücünün, iskânın, hatta ekonomisinin temelini oluşturmaktaydılar.
16. yüzyılda Anadolu’da nüfusun yüzde 15 kadarı konarve göçer yaşamaktaydı. Bu sayının anlamı ancak şu olabilir: bu sistem ne kadar geniş bir topluluk yapısıydı? Devlet bunları organize etmek için voyvodalar tayin ederdi, bu adamlar aşiret reisleri gibi çalışıyordu. Her aşiretin belirlenmiş yaylak ve kışlak bölgeleri bulunmaktaydı. Bu sistem ile asayiş sağlanıp, taşınmacılık düzenli duruma gelmekteydi.
Ekonomik olarak düşünmek gerekirse, konar-göçerler hayvancılıkla geçinmekteydi. Koyun, keçi, deve beslerler ve ordunun et, peynir, tereyağ ihtiyacını karşılarlardı. Hatta, halı dokuma yaparlardı, Türkmenler tarafından yapılan kilimler Avrupa pazarına giderdi. Deve kervanlarıyla nakliye işi yaparak ticarette de rol oynamaktaydılar. Devlet bunlardan vergi alırdı, askerlik yaptırırdı, ancak koruma da sağlamaktaydı. Çünkü bu insanlar ordunun omuzuydu.
XVII. yüzyıldan sonra durum değişmeye başladı. Merkezi yönetim zayıfladı, asayiş bozuldu. Göç yolları tarım arazilerini kesiyordu, hayvanlar mahsule zarar veriyordu. Köylülerle çatışmalar başladı. Eşkıyalar konar-göçü kervanlarını saldırıyor, mallarını gasb ediyordu. Devlet cezalar uyguladı ama sistem zaten çökmek üzereydi.
18. yüzyılda devlet büyük iskan politikasına başladı. Bunu Aşiretleri Rakka, Urfa gibi yerlere yerleştirmeye çalışarak denedi. Neden? Çünkü artık modern ordu istiyordu. çadırla dolaşan askerler istemiyordu. Hayvancılık ekonomisi işe yaramıyordu artık. Gittikçe konar-göçerler yerleşik hayata geçtiler. 19. yüzyıla gelindiğinde bu sistem pratik olarak ortadan kalkmıştı.
Konar-göçer hayatı Osmanlı’nın bir dönemine damga vurdu. Ama her sistem zamanıyla biter, bu da bitti.